"යසෝදරාවක සොයමි"

යසෝදරා ගැන නැවත සිහියට ආවෙ සෝමවීර සේනානායක මහත්මයා ලියූ "අඳුරට පහනක්"  පොත කියවමින් යන විට. එහි මුල් පරිච්ඡේදයේ මෙසේ සඳහන් වෙයි.
"සියලු තරුණයන් දැන හෝ නොදැන පතනුයේ යසෝදරාවක යැයි සමාධි සිතයි. අයෙක් යසෝදරාවන් ගැන දනිති. අයෙක් ඇය නොදනිති. නොදන්නේ වී නමුත් යසෝදරාවක්ම පතති. ඇය පිරිමියෙකු විසින් ප්‍රාර්ථනා කළ යුතු ළඳක බැවිනි. යසෝදරා කෙබඳු නම් තැනැත්තියකද? සමාධීට සිදුහත් කුමරුන්ගේ ප්‍රකාශයක් සිහි වෙයි.
"මා පුත, දැන් විවාහයට කාලය එළැඹ ඇතැ"යි සුද්ධෝදන රජතුමා සිදුහත් කුමරුන්ට දන්වයි. සිදුහත් කුමරු තමා පතන කුමරිය මෙබඳු ගති සොබා ඇත්තියක විය යුතු යයි කියයි.
"මට කුමරියක පාවා දෙතොත් ඇය මෙහි සඳහන් ගුණ ඇත්තියක විය යුතුය. ඕ රූප මානයෙන් මත් නොවිය යුතු.  මවක හෝ සොහොයුරියක හෝ  මෙන් හිතැත්තියක විය යුතු. මහණ බමුණන්ට දන් දීමෙහි ඇළුනියක විය යුතු. මානය, කිපෙන ගතිය, ගඨ බව, ඊර්ෂ්‍යාව, වංක බව යන දුර්ගුණ නැති ස්වාමි භක්තිය ඇති, උඩඟු නොවූ, හැඩි දැඩි නොවූ, රසයෙහි ගිජු නොවූ, ගැයුම් වැයුම් ආදී වශයෙන් පැවැත්වෙන ගාල ගෝට්ටි කෙරෙහි ඇලුම් නැති, සුවඳ විලවුන් දැරීමෙහි ආශා නැති, ලොහොබි නොවූ, අන් සතු දැය දැක ආශා නොකරන, සත්‍යවාදී වූ, සැපතෙහි දී ආඩම්බර නොවන, විපතෙහිදී නොතැවෙන, ඒ හැම තැනකදී මධ්‍යස්ථව සිටින, ලැජ්ජා බය ඇති, දෘෂ්ටි මංගලයෙහි, ශ්‍රැත මංගලයෙහි නො ඇලුණු, ගුණ දහමින් යුත්, හැම කල්හි හිත කය වචනය යන තුන් දොරම පිරිසිදු ලෙස ‍රැක ගන්නා, අලස බවින්, වංශ මානයෙන් මත් නොවූ, විමසා කටයුතු කරන, ධර්මචාරී වූ, නැඳි මයිලන් කෙරෙහි ගුරුනට සේ ආදර ගෞරව ඇති, දාසියක සේ යටහත්, මවක සේ කාරුණික එකියක විය යුතු. මෙබඳු ගුණ ඇති කුමරියක ලදොත් පිළිගනිමි."

සිදුහත් කුමරුන් බිරිඳක තුළ සෙවූ ගති ගුණ යසෝදරාවන්ට තිබිණ. විවාහය සිද්ධ විය. සියලු පිරිමින්ට යසෝදරාවන් ලද හැකිද? ලද නොහේ. යසෝදරාවන් සුවිශේෂයි. මෙවන් ළඳුන් ලොව තවත් සිටිය නොහේ. එහෙයින් එම ගුණ සමුදායෙන් අල්පයක් හෝ ඇති ළඳක ලදොත් විවාහ වෙමියි සමාධී සිතයි"

ඉතින් යසෝදරාගේ ගුණ සමුදායෙන් අල්පයක් හෝ ඇති ළඳුනට සිදුහත් කුමරුන්ගේ ගුණ සමුදායෙන් අල්පයක් හෝ ඇති පිරිමින්ම ලැබේවායි මම පතමි. එවැන්නන් වෙනුවෙන් හැම යසෝදරාවකම මෙසේ ගයනු ඇත.

කැලේ තියෙන කොයි දේවත් රස     වේවා
මලේ බමරු මෙන් පිරිවර ඇති          වේවා
අව්වේ තියෙන ‍රැස් මාලා අඩු            වේවා
ගවුවෙන් ගවුව දිව මාලිග             සෑදේවා