"ජානගත වානර වත"

එස් එම් බන්දුසීල මහතා විසින් පරිවර්තනය කළ ඩෙස්මන් මොරිස් විසින් රචිත (පළමු මුද්‍රණය 1978) නිරුවත් වානරයා කියවීමි. මොහොතක් කියවූදේ පුනරීක්ෂනයට ලක් කළ විට මට බකස් ගා සිනහ ගියේය. ඒ මන්ද යත් අද වන විට මේ නිරුවත් වානරයාට අයත්ව ඇති සන්තෑසිය සිහිවීමෙනි. එකින් එක ගෙන බලන කල තවමත් මොහුට තම වානර ගති අත් හැර ගත නොහැකිව පඹ ගාලක පටලැවී ඇති අයුරු පෙනේ.
වානර යුගයෙන් දඩයම් යුගයට පිවිස ඊට අනුරූප ලෙස ක්‍රමයෙන් නොගැලපෙන වානර ගති ඉවතලමින් ඉදිරි ගමනක් යෑමට යත්න දැරූවද තවමත් යටි සිතේ සැඟව පවතින වානර ගති වලින් අත්මිදීමට හැකිවී නොමැත. සාමූහික බන්ධන වෙනුවට ස්ත්‍රී පුරුෂ යුගල බන්ධනද, එක් නායකයෙකු විසින් මුදා හරින ප්‍රබල බලයට යටත්ව පෑගී සිටිනු වෙනුවට සහයෝගිතාවද , සමානාත්මතාවයද වර්ධනය කිරීමට යත්න දැරුවද තවමත් මේ නිරුවත් වානරයා කාලානුරූපව හැඩ ගැසී නැත. ආගම, සංස්කෘතිය මෙන්ම නීති පද්ධතීන් මේ සඳහා පිහි‍ටුවා ගත්තද ඔහුටද නොදැනීම වරින් වර විසුළු ආකාරයෙන් සමාජය තිගැස්මට ලක් කරවමින් මේ ජාන ගත වානර ගති ඉස්මතුව එයි. සමාජයෙන් සමාජයට වානර ගති ලක්ෂණ හුවා දැක්වීමේ වෙනස්කම්  දැකිය හැකි අතර මෙම ලක්ෂණ අඩු යැයි හැ‍ඟෙන සමාජයන්හි මිනිස් නිදහස පිළිබඳ වැඩි ප්‍රවණතාවක් ඇති බව පෙනේ. අනෙක් අතට එවන් සමාජ තමන් කලින් කලට සමාජයේම යහපත උදෙසා දමා ගන්නා තහංචි වෙනස් වන ජීවන රටාවන්ට අනුකූලව පැකිලීමකින් තොරව අදාළ ආකාරයෙන් වෙනස් කම් කරන බැවින් නොනැවත ගලන පරිනාමයට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් ඒ සමාජ ලබා ඇති යැයි හැඟේ. ඔවුන්ගේ සමාජ ගත දියුණුවට හේතුවද මෙම වෙනසට අදාළ සීඝ්‍ර වෙනස් කම් සිදු කර ගැනීමේ හැකියාව විය හැක.
නිදසුනක් ලෙස යුගල බන්ධන ඇතිවූ මුල් කාලයේ ඇතිවූ පවුල් ඒකක වලට වඩා බොහෝ සෙයින් වෙනස් ඒකක අද දක්නට ඇත. දඩයම් කිරීම වෙනුවට මුලින් පිරිමින් පමණක් වැඩ බිමට යාම සිදු වුවද අද තත්වය ඊට හාත් පසින් වෙනස්ය. මෙම වෙනසට අනුකූල ලෙස හැඩ ගැසීම සඳහා මුලින් ඇති කළ ආකාරයේ පවුල් ඒකක වලට දැඩි පීඩනයක් ඇතිව ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. ඇතිව ඇති නව වෙනස යුගල බන්ධන පමණක් නොව පවුල් ඒකකද දෙදරවීමට යම්තාක් දුරකට හේතුව තිබේ. මෙම ඒකකයන්හි කාලානුරූප වෙනසක් කරනු වෙනුවට මුල් පැවැත්ම සුරකිනු පිණිස  ආගම සහ සංස්කෘතිය මඟින් ඇති කළ නීති පීඩනයකින් යුතුව මුදා හැර ඇත. එහෙත් යටපත් කර ගෙන සිටින ජාන ගති ලක්ෂන ඉස්මතුව මෙම ඒකකයන් වෙව්ලුම් කවමින් වානර වත එළි දැක්වේ.
අපේ සමහර නායකයන්ගේ විසුළු පිලිවෙත්ද මීට අනුගාමීය. ගෝත්‍රික නායකයා වෙනුවට පසු කාලීනව කණ්ඩායම සමඟ සහයෝගයෙන් සහ සමානාත්මතාවයෙන් වැඩ කරන මඟ පෙන්වන්නෙකු බලාපොරොත්තු වුවද තවමත් සමාජ පරිනාමනයට අනුරූපවූ නායකත්ව ලක්ෂණ දක්නට නොමැත. පෙන්වන්නේ වානර ගතිමය, ගෝත්‍රික ලක්ෂනමය. ආගමෙන්, සංස්කෘතියෙන් හෝ නීතියෙන් මේ නිරුවත් වානරයා සතු ජාන ගත ලක්ෂණ යටපත්  කර ගත නොහැකිව ඇති බව පෙනෙන විට අප හැඬිය යුතුද  නැතිනම් සිනා සිය යුතුදැයි මට නොතේරේ.